Tại tờ trình đề xuất đưa dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Đất đai vào chương trình lập pháp 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết hơn chục năm qua vẫn tồn tại lượng lớn giao dịch chuyển nhượng đất đai gặp vướng mắc pháp lý.

Theo đó, các trường hợp mua bán nhà bằng giấy viết tay không được cấp quyền sử dụng đất (sổ đỏ). Người sở hữu đất bị hạn chế giao dịch, thế chấp và tiềm ẩn phát sinh tranh chấp.

Do đó, để đảm bảo quyền lợi người dân, Bộ đề xuất công nhận quyền sử dụng đất với các trường hợp mua bán bằng giấy viết tay trong giai đoạn từ sau ngày 1/7/2014 đến 1/8/2024 – thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực.

Siết giao dịch đất trong thời gian chờ thu hồi

Cũng theo tờ trình, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị điều chỉnh quyền của người sử dụng đất khi nhà chức trách có thông báo thu hồi nhưng chưa đưa ra quyết định.

Thực tế cho thấy, trong thời gian chờ thu hồi, người sở hữu đất vẫn có thể chuyển nhượng, tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng (sổ đỏ). Song thực tế phát sinh tình trạng mua bán “đón đền bù” nhằm trục lợi chính sách.

Để khắc phục, Bộ đề xuất siết theo hướng: người nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất chỉ được hưởng quyền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tương ứng với người có đất bị thu hồi trước đó.

Việc siết giao dịch đất trong thời gian chờ thu hồi, theo cơ quan soạn thảo, sẽ hạn chế tình trạng đầu cơ, đảm bảo công bằng trong chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Bàn lại chính sách với đất trồng lúa

Theo quy định hiện hành, nếu nhận chuyển nhượng đất trồng lúa vượt hạn mức, cá nhân phải thành lập tổ chức kinh tế, phương án sử dụng đất. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy định này được cho là làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí và chưa phù hợp với thực tế triển khai dự án.

Do đó, cơ quan soạn thảo đề xuất nới theo hướng: trường hợp đã có dự án đầu tư phù hợp thì không cần lập thêm phương án sử dụng đất trồng lúa, qua đó giảm rào cản thủ tục và tạo điều kiện khai thác hiệu quả quỹ đất.

Ngoài ra, tờ trình cũng đề cập việc xử lý các trường hợp đất có nguồn gốc phức tạp như đất lấn chiếm hoặc giao trái thẩm quyền trong quá khứ theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với thực tế sử dụng.

Luật Đất đai 2024 sau gần hai năm triển khai đã bộc lộ nhiều vướng mắc phát sinh trong thực tiễn chưa được xử lý dứt điểm. Theo Bộ, 26 văn bản được nhà chức trách ban hành để tháo gỡ khó khăn, nhưng vẫn tồn tại một số điểm nghẽn về giá đất, thu hồi, bồi thường, thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay việc sửa đổi lần này nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, giảm tranh chấp và khơi thông nguồn lực đất đai đang bị treo. Tuy nhiên, Bộ nhấn mạnh việc công nhận phải đi kèm tiêu chí rõ ràng để tránh trục lợi.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung dự kiến điều chỉnh khoảng 65 điều của Luật Đất đai 2024, trong đó chủ yếu là luật hóa các cơ chế đã thí điểm, tăng phân cấp, phân quyền khi chính quyền địa phương hai cấp đã được vận hành.

Gia Chính

Vnexpress